100₺ = 35,250 IQD         100ERU = 137,750IQD          Zer ayar(21) = 225,000IQD         100,000Tomen = 33,000IQD          100£ = 160,250IQD         100$ = 128,250IQD    
د.نات ئاریان: نه‌وتی كوردستان به‌شی 191 ساڵی داهاتوو ده‌كات



تایبه‌ت به‌ ئاژانسی وزه‌ نیوز

د. نات ئاریان  یه‌كێكه‌ له‌و كوردانه‌ى كه‌ نێوبانگیان  سنووری وڵاته‌كانى تێپه‌راندووه‌  و بوونه‌ته‌ كه‌سایه‌تیه‌كى دیارى سێكته‌رى نه‌وت و گاز له‌ سه‌ر ئاستى جیهان و  به‌هۆی داهێنان و  شارزه‌اییه‌كانیه‌وه‌ چه‌ندین خه‌ڵاتى جیهانى به‌ ده‌ست هێناوه‌ و  دیارترینیان له‌  ساڵی 2007 له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی دۆزه‌ره‌وانی نه‌فت له‌ ئۆسترالیا خه‌ڵات كرا ، له‌ سێكته‌رى نه‌وت و گاز ئه‌م خه‌ڵاته‌   تایبه‌ته‌ به‌و كه‌سانه‌ى  به‌شه‌دارن له‌ به‌ره‌وپێشبردنى سێكته‌رى نه‌وت و گاز، خاوه‌ن داهێنانى  گه‌وره‌ن له‌ بوارى نه‌وت و گاز.


ئه‌مرۆ له‌ كوردستان پرۆسه‌یه‌ك به‌رێوه‌ده‌چێت كه‌ پێی ده‌وترێت پرۆسه‌ی گه‌ران و دۆزینه‌وه‌و به‌رهه‌مهێنانی نه‌وت، پرسیار ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م پرۆسه‌یه‌ له‌ كاتی خۆیدایه‌؟ 

د. نات ئاریان  :  به‌بڕوای من ، ئه‌و پرۆسه‌یه‌ زۆر له‌كاتی خۆیدایه‌. چونكه‌ به‌گه‌ڕخستنی سامانی نه‌فت بۆ به‌رژه‌وه‌ندی كوردستان ‌و خۆشگوزه‌رانی هاوڵاتیانی پێویستی‌یه‌كی هه‌نووكه‌یی‌یه‌. دوای پرۆسه‌ی ئازادی ئێراق كه‌ بۆیه‌كه‌مجار بواری كرانه‌وه‌ به‌ڕووی جیهاندا بۆ كوردستان ڕه‌خسا ئه‌م پرۆسه‌یه‌ی گه‌ڕان‌و دۆزینه‌وه‌ی نه‌فت بوو كه‌ وایكرد كوردستان به‌خێرایی سه‌رنجی جیهان به‌لای خۆیدا ڕابكێشێ‌و وابكات كه‌ وه‌ڵاتان به‌گشتی‌و وه‌ڵاتانی به‌كارهێنه‌ری ووزه‌ به‌ تایبه‌تی به‌ بایه‌خه‌وه‌ له‌ كوردستان بڕوانن‌و هه‌وڵبده‌ن په‌یوه‌ندی باشی له‌گه‌ڵدا دروست بكه‌ن. ئێستاش كه‌ پرۆسه‌كه‌ گه‌یشتۆته‌ قۆناخی به‌رهه‌مهێنان ته‌كانێكی دیكه‌ ده‌داته‌ پێشڤه‌چوونی ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ی كوردستان له‌گه‌ڵ وه‌ڵاتانی به‌كار‌هێنه‌ری وزه‌ كه‌ بریتین له‌ وه‌ڵاتانی پێشكه‌وتوو‌و زلهێزه‌كانی جیهان. ئێستا كوردستان له‌ هه‌موو كاتێك پتر پێویستی به‌ دۆزینه‌وه‌و به‌رهه‌مهێانی نه‌فته‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێ دۆست‌و پشتیوان بۆ پرۆسه‌ی سیاسی‌و سه‌ربه‌خۆیی كوردستان مسۆگه‌ر بكات. كه‌ كوردستان نه‌فت درده‌هێنێ‌و ده‌یفرۆشی مانای وایه‌ خاوه‌ندارێتی خۆی بۆ نه‌فتی خۆی ڕاده‌گه‌یه‌نێ، ئه‌و نه‌فته‌ی تائێستاش ئێراقی داگیركه‌ر هه‌وڵ ده‌دات خۆی به‌ خاوه‌نی بناسێنێ، به‌م شێوه‌یه‌ كڕیارانی نه‌فت ناچار ده‌بن سه‌ودا له‌گه‌ڵ كوردستاندا بكه‌ن. جگه‌ له‌ په‌یداكردنی پشتیوانی سیاسی، داهاتی نه‌فت ده‌توانێ له‌ ڕووی ئابووری‌یه‌وه‌ كوردستان سه‌ربه‌خۆبكات‌و باشتر ئاماده‌ی ده‌كات بۆ هه‌نگاونان به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی سیاسی، كه‌ به‌ بڕوای من ئه‌وكات واته‌ له‌ كوردستانی سه‌ربه‌خۆدا به‌ته‌واوی ده‌بێته‌ هۆی خۆشگوزه‌رانی خه‌ڵك‌وپێشكه‌وتنی پیشه‌سازی‌و ته‌ندروستی‌و ته‌نانه‌ت زانستیش.  به‌كورتی نه‌فت هۆكارێكی كاریگه‌ره‌ بۆ پێشكه‌وتنی ئابووری، سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی، له‌ ئێستادا كوردستان له‌ هه‌موو كاتێك پتر پێویستی به‌ گه‌ڕان‌و دۆزینه‌وه‌و به‌رهه‌مهێنانی نه‌فت هه‌یه‌. 

سیاسه‌تی هه‌رێم له‌ سه‌ره‌تای ئه‌م پیشه‌سازیه‌  جۆرێك بووه‌و ئێستا جۆرێكی تره‌ ئایا ئه‌م حاڵه‌ته‌ ئاساییه‌؟؟ ئایا ئه‌م سیاسه‌ته‌ت پێ راسته‌؟ 

  د. نات ئاریان: له‌سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی پرۆسه‌كه‌ حكومه‌تی كوردستان پێویستی به‌وه‌ بوو كه‌ بیسه‌لمێنێ كوردستان خاوه‌نی نه‌فتێكی زۆره‌ بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رنجی جیهان به‌لای خۆیدا ڕابكێشێ، به‌تایبه‌تیش وه‌ك ده‌زانین كوردستان  له‌ڕووی سیاسی‌یه‌وه‌ وه‌ڵاتێكی سه‌ربه‌خۆ نی‌یه‌‌و ئه‌وكات ناسراویش نه‌بوو. سیاسه‌تی ئه‌وكاته‌شی ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و پێویستی‌یه‌ بووو توانیشی سه‌ركه‌وتوو بێ. ئێستا كه‌ كوردستان له‌ناوه‌نده‌كانی وزه‌ی جیهانیدا ناسراوه‌و وه‌ك خاوه‌نی نه‌فتێكی زۆر به‌ بایه‌خه‌وه‌ ته‌ماشا ده‌كرێ زیره‌كانه‌و پێویستیش بوو كه‌حكومه‌تی كوردستان سیاسه‌تی خۆی بۆ ئه‌وه‌ی ئێستا بگۆڕێ‌و كۆمپانیا هه‌ره‌ گه‌وره‌كانی جیهان بهێنێته‌ كوردستان  تا بتوانێ پشتیوانی سیاسی‌ بۆ كوردستان دابین بكات. سه‌رباره‌ت به‌وه‌ی چ سیاسه‌تێك بۆ ئێستا سه‌ركه‌وتووه‌، من پێم وایه‌ پێویسته‌ حكومه‌تی كوردستان لێنه‌گه‌ڕی ئێراق به‌هیچ شێوه‌یه‌ك ده‌ستوه‌ربداته‌ كاروباری بازرگانی نه‌فتی كوردستان‌و سه‌ربه‌خۆیی بواری نه‌فت بپارێزێ‌، به‌رهه‌مهێنان‌و هه‌نارده‌كردنی نه‌فت زیاد بكات كه‌ به‌ هۆیه‌وه‌ متمانه‌ی پتر لای كۆمپانیاكانی نه‌فت‌و له‌ بازاڕه‌كانی جیهاندا په‌یدا ده‌كات‌و باشتر ده‌توانێ ئه‌و سامانه‌ سروشتی‌یه‌ وه‌ك چه‌كێكی كاریگه‌ر له‌ به‌رژه‌وه‌ندی داهاتووی كوردستان‌و خه‌ڵكه‌كه‌ی به‌كار بهێنێ.


له‌ پرۆسه‌كانی گه‌ران چه‌ندین ناوچه‌ی كوردستان هه‌یه‌ هیچیان لێ نه‌دۆزرایه‌وه‌ هاوكات ده‌وترێت  نه‌وتمان له‌ ولاتانی لیبیاو
تونس زیاتره‌،  ئه‌مه‌ تا چه‌ند راسته‌؟ وه‌ك پسپۆرێكی كورد له‌ بوارى  نه‌وت ئه‌گه‌ر راست نیه‌ قه‌باره‌ی راسته‌قینه‌مان  چه‌نده‌؟  بۆ ده‌بێ به‌م شێوه‌یه‌ بانگه‌شه‌ی بۆ بكرێت؟ 

د. نات ئاریان :  به‌رله‌هه‌موو شتێ له‌ هیچ شوێنێكی جیهاندا نه‌بووه‌و نی‌یه‌ كه‌ نه‌فت له‌ هه‌موو ئه‌و بیرانه‌ی لێ ده‌درێن بدۆزرێته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ته‌كنیك‌و توانای دۆزینه‌وه‌ له‌م سه‌رده‌مه‌دا زۆر پێشكه‌وتووتره‌ له‌ چاو جاران به‌ڵام هێشتا لێدانی بیر وه‌ك سه‌رچاوه‌ی كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری به‌كارده‌هێندرێ، نه‌دۆزینه‌وه‌ی نه‌فت مانای نه‌بوونی ناگه‌یه‌نێ. له‌ كه‌م شوێنی جیهاندا ڕوویداوه‌ كه‌ ڕیژه‌ی سه‌ركه‌وتن له‌ دۆزینه‌وه‌ی نه‌فت هێنده‌ی كوردستان به‌رز بێ، پتر له‌ %60 ی ئه‌و بیرانه‌ی له‌ كوردستان بۆ دۆزینه‌وه‌ی نه‌فت لێدراون  نه‌ك هه‌ر سه‌ركه‌وتوو بوون به‌ڵكو ڕیژه‌یه‌كی زۆری نه‌فتیان تێدا دۆزراوه‌ته‌وه‌. له‌ سه‌رده‌می ئێستادا جگه‌ له‌ كوردستان له‌ هیچ شوێنێكی جیهاندا خه‌ون به‌ دۆزینه‌وه‌ی كێڵگه‌ی بلیۆن(ملیار) به‌رمیلی نابیندرێ. نازانم كێ نه‌فتی كوردستانی به‌ نه‌فتی تونس به‌راورد كردووه‌ به‌ڵام له‌ڕاستیدا هه‌موو وه‌ڵاتی تونس هێنده‌ی تاكه‌ كێلگه‌یه‌كی قه‌باره‌ مامناوه‌ندی كوردستان نه‌فتی نی‌یه‌. سه‌باره‌ت به‌ وه‌ڵاتی لیبیا كه‌ له‌ ئێستادا خاوه‌نی  47 بلیۆن (ملیار) به‌رمیله‌ و له‌ڕیزبه‌ندی نۆهه‌مینی گه‌وره‌ترین یه‌ده‌گی جیهانه‌، من تاڕادده‌یه‌كی زۆر له‌وه‌ دڵنیام كه‌ خاكی كوردستان نه‌فتێكی له‌وه‌ زۆرتری تێدا بێ. به‌گوێره‌ی پێشبینی‌یه‌كانی وه‌زاره‌تی وزه‌ی ئه‌مه‌ریكا، خاكی كوردستان( پاریزگاكانی هه‌ولێرو دهۆك‌و سلێمانی) پتر له‌45  بلیۆن(ملیار) نه‌فتی تێدایه‌ ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ له‌ نه‌فتی  كێلگه‌كانی كه‌ركوك‌و حه‌مرین‌و بای حه‌سه‌ن‌و خانه‌قین‌و ناوچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان كه‌ پێشتر به‌ ناوچه‌ جێناكۆكه‌كان یان دابڕێندراوه‌كان ناو ده‌بردران‌و تازه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ سه‌ركوردستان كه‌ نزیكه‌ی 25 بلیۆن(ملیار) به‌رمیل ده‌بێ. هه‌ر به‌ ته‌نها كێلگه‌ی نه‌فتی كه‌ركوك هێشتا  16بلیۆن(ملیار) به‌رمیل نه‌فتی تێدا ماوه‌،  ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی له‌ ساڵی 1934ه‌وه‌ تائێستا حكومه‌تی ئێراق 9 ملیۆن(ملیار) به‌رمیلی لێ ده‌رهێناوه‌. كه‌وابێ به‌و نه‌فته‌شه‌وه‌ كه‌ تائێستا له‌و ناوچانه‌ی كه‌ تازه‌ گێڕێندراونه‌ته‌وه‌ سه‌ركوردستان (پێشبینی ده‌كرێ نه‌فتی زیاتریشیان تێدا بدۆزرێته‌وه‌) كوردستان ده‌بێ نزیكه‌ی70  بلیۆن (ملیار)به‌رمیل نه‌فتی هه‌بێ. هه‌ربۆیه‌ش كه‌ ده‌پرسی ئایا حكومه‌ت ڕاست ده‌كا كه‌ ده‌ڵێ نه‌فتمان له‌ لیبیا زیاتره‌، له‌ وه‌ڵامدا ده‌ڵێم به‌ڵێ به‌ باوه‌ڕی من زۆر ڕاست ده‌كاو نه‌فتمان زۆر له‌ لیبیا زیاتره‌.


شه‌فافی و ناشه‌فافی كه‌رتی نه‌وتی كوردستان هه‌میشه‌ جێگای باسی میدیاكانی ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ بووه‌ وه‌ك پسپۆرێكی كورد له‌ بوار نه‌وت كاردانه‌وه‌ی ئه‌و هه‌والانه‌ له‌ ئوستورالیا چۆن بووه‌ له‌ سه‌ر حكومه‌ت؟ ئایا ئوستورالیاش به‌ نیاز نیه‌ وه‌به‌رهێنان له‌ كه‌رتی نه‌وت بكات له‌ كوردستان؟ هیچ موباده‌ره‌یه‌ك له‌م لایه‌نانه‌وه‌ هه‌یه‌؟ رایان چۆنه‌؟

 د. نات ئاریان :  له‌سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی پرۆسه‌ی گه‌ڕان به‌دوای نه‌فتدا و به‌ تایبه‌تی له‌سه‌رده‌می دوو حكومه‌تیدا لێڵی‌یه‌ك هه‌بوو، ئه‌وكات دوو كۆمپانیای ئۆسترالی ویستیان له‌ گه‌رمیان به‌دوای نه‌فتدا بگه‌ڕێن، ئه‌وكات له‌به‌ر ناڕوونی‌ حكومه‌تی ئۆسترالیا داوای لێكردن بكشێنه‌وه‌. به‌ڵام دوای یه‌كگرتنه‌وه‌ی  هه‌ردوو حكومه‌ته‌كه‌ی كوردستان‌و دامه‌زراندنی وه‌زاره‌تی سامانه‌ سروشتی‌یه‌كان ئه‌و لێڵی‌یه‌ ڕه‌ویه‌وه‌و ئێستا له‌ سێكته‌ری نه‌فتی ئۆسترالیا به‌ ڕێزه‌وه‌ له‌ كه‌رتی نه‌فتی كوردستان ده‌ڕوانن‌و به‌ شه‌فاف‌و سه‌رده‌میانه‌ی ده‌زانن، به‌بێ هیچ گومانێك به‌ شه‌فافترین كه‌رتی نه‌فتی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ته‌ماشا ده‌كرێ.
بۆ وه‌ڵامی به‌شی دووه‌می ئه‌م پرسیاره‌ ده‌توانم بڵێم ئۆسترالیا وه‌ڵاتێكه‌ كه‌ بایه‌خی زۆر به‌ وه‌به‌رهێنان ده‌دات ‌و  كۆمپانیاكانی له‌ زۆر شوێنی جیهان وه‌به‌رهێنان ده‌كه‌ن. كه‌رتی نه‌فتی كوردستانیش نه‌ك هه‌ر بۆ كۆمپانیا نه‌فتی‌یه‌كانی ئۆسترالیا به‌ڵكو بۆ هه‌موو كۆمپانیاێكی نه‌فت جێگای بایه‌خه‌و هه‌مووشیان هه‌وڵ ده‌ده‌ن وه‌به‌رهێنان‌و سه‌رمایه‌گوزاری تێدا بكه‌ن ئه‌گه‌ر بواریان بۆ بڕه‌خسێ. 


به‌پێ زانیاری ئێمه‌ به‌رێزتان به‌ نیازی هێنانی چه‌ند كۆمپانیایه‌كی بیانی بوون بۆ كوردستان هه‌وله‌كه‌تان به‌ كوێ گه‌یشت؟ ئایا ئه‌مه‌ش هه‌مان چاره‌نووسی ئه‌و په‌یمانگه‌یه‌ی هه‌بوو كه‌ به‌رێزتان به‌ نیازی دامه‌زراندنی بوون له‌ كوردستان بۆ پێگه‌یاندنی كادیری بواری نه‌وت ؟له‌ ئێستادا وه‌ك پسپۆرێكی كورد له‌ بوار نه‌وت پرۆژه‌تان چی یه‌ بۆ كوردستان؟

د. نات ئاریان :  به‌ڵێ به‌نیاز بووم‌و ئێستاش گه‌ر بوار هه‌بێ كۆنسیۆرتۆمی چه‌ند كۆمپانیایه‌ك ده‌هێنم به‌ڵام تا ئێستاش هیچ پێشوازی‌یه‌ك نابینم‌و وه‌ك خۆت ده‌ڵێی هه‌مان چاره‌نووسی ئه‌و كۆلیژه‌ی هه‌بوو كه‌ به‌نیازی دامه‌زراندنی بووین.
له‌ ئێستادا قه‌یرانی بی به‌نزینی‌و بێ كاره‌بایی كێشه‌ی بۆ خه‌ڵك‌و حكومه‌تی كوردستان دروستكردووه‌، ئه‌منیش وه‌ك كوردێك كه‌ خۆم به‌ دڵسۆزی نه‌ته‌وه‌و نیشتیمانه‌كه‌م ده‌زانم پێم خۆشه‌ به‌شێك بم له‌ چاره‌سه‌ری، هه‌ر بۆیه‌ له‌گه‌ڵ چه‌ند كۆمپانیاێكی هاوكار پلانی دامه‌زراندنی پاڵاوگه‌یه‌كی نه‌فتمان هه‌یه‌ كه‌به‌ شێوه‌یه‌كی مۆدرن دروستبكرێ‌و كارگه‌ی پیترۆكیماییش له‌ خۆ بگرێ بۆ گۆڕینی پاشماوه‌ی پاڵاوگه‌كه‌ بۆ به‌رهه‌مه‌كانی پلاستیك، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش ئاماده‌ین  تا 2 بلیۆن(ملیار) دۆلار وه‌به‌رهێنان بكه‌ین.  ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر حكومه‌تی كوردستان ڕێگه‌مان پێ بدات. 
 له‌ پاڵ ئه‌وه‌شدا دوو وێستگه‌ی كاره‌بای ئاماده‌مان له‌به‌رده‌ستدان كه‌ هه‌ردووكیان نوێن‌و به‌كار نه‌هێنراون و ده‌كرێ  به‌ گازی سروشتی یان به‌ دیزل به‌كاربهێندرێن‌و ئاماده‌ن بۆ دامه‌زراندن‌و به‌كاركه‌وتن. ئه‌گه‌ر هه‌ر لایه‌نێك چ حكومه‌ت‌و چ كۆمپانیاكان بیانه‌وێ ده‌توانین  بۆ دامه‌زراندنی ئه‌و وێستگانه‌ له‌گه‌ڵیان ڕێكبكه‌وین بۆ ئه‌وه‌ی به‌زووترین كات پێویستی هاوڵاتیان پڕ بكرێته‌وه‌. 

وه‌ك دیاره‌ له‌م دواییه‌ هاتنی داعیش بۆ ناوچه‌كه‌ سه‌رجه‌م ئۆپه‌ره‌یشنی كۆمپانیاكانی نه‌وتی له‌ كوردستان وه‌ستاند ئه‌م حاله‌ته‌ ئایا ئاساییه‌؟ و له‌ئه‌گه‌ری نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌م كۆمپانیایانه‌ حكومه‌ت چی بكات باشه‌؟ كاردانه‌وه‌ی داعیش بۆ هاتنه‌ سه‌ر كوردستان  لای ئێوه‌ چی بوو؟

د. نات ئاریان :  له‌ هه‌رشوێنێك تیرۆرو شه‌ڕو نائارامی هه‌بێ كۆمپانیای سه‌رمایه‌دار ئاماده‌ نی‌یه‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆی بخاته‌ مه‌ترسی‌یه‌وه‌. ڕاسته‌ هاتنی تیرۆرستانی داعش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی هه‌ندێك كۆمپانیا كاره‌كانیان ڕابگرن به‌ڵام هه‌ندێ كۆمپانیا له‌ كاره‌كانیان به‌رده‌وام بوون‌و به‌رهه‌مهێنانی نه‌فتی كوردستان به‌رده‌وامه‌ ، ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی متمانه‌ به‌ كه‌رتی نه‌فتی كوردستان هه‌ر بمێنێ. ئاسایی‌یه‌ كۆمپانیاكان له‌ گیانی كارمه‌ندانی خۆیان بترسن‌و كاره‌كانیان هه‌ڵپه‌سێرن به‌ڵام به‌وه‌ی كه‌كوردستان پاڵپشتی وه‌ڵاتانی ڕۆژئاوایی هه‌یه‌و پێشمه‌رگه‌ پاڵه‌وانانه‌ ده‌جه‌نگێ‌و ڕۆژانه‌ پاشه‌كشه‌ به‌ داعش ده‌كات، پێم وایه‌ هه‌موو كۆمپانیاكان بگه‌ڕینه‌وه‌ كوردستان‌و ده‌ست به‌ كاری ئاسایی خۆیان بكه‌نه‌وه‌.  بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی هه‌موو كۆمپانیاكان پێویسته‌ حكومه‌ت بیسه‌لمێنێ كه‌ كوردستان ئارامه‌و مه‌ترسی ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر نی‌یه‌ ده‌ستی تیرۆرستانی بگاتێ، به‌باوه‌ڕی من له‌م كاته‌دا به‌ ڕاوه‌دوونانی داعش حكومه‌ت ئه‌و كاره‌ ده‌كات.
كاردانه‌وه‌ی خه‌ڵك له‌ ئۆسترالیا به‌رامبه‌ر به‌ هاتنی داعش بۆ سه‌ر كوردستان له‌ ده‌ربڕینی ڕق دژی تیرۆرو په‌ره‌سه‌ندنی خۆشه‌ویستی بۆ پێشمه‌رگه‌دا خۆی دیته‌وه‌. ئێستا شه‌قامی ئۆسترالی وه‌ك پاڵه‌وان‌و پارێزه‌ری جیهانی پێشكه‌وتوو ته‌ماشای پێشمه‌رگه‌ ده‌كات‌ وبه‌و تاكه‌ هێزه‌ ناوده‌برێ كه‌ پێشی به‌ داعش‌ گرت. به‌ڵام له‌ بواری كارو سه‌رمایه‌گوزاریدا  بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ندێك كۆمپانیا وه‌ك ناوچه‌یه‌كی تاڕادده‌یه‌ك نائارام ته‌ماشای كوردستان بكه‌ن، هه‌ندێكی دیكه‌ش  كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پشتیوانیی ڕۆژئاواو ئازایی پێشمه‌رگه‌ هه‌بوو كه‌متر نیگه‌ران بوون.

دیاره‌ كه‌ تا ئێستاش ململانێكانی عێراق و هه‌رێم له‌ لایه‌ك و عیراق و توركیای له‌ لاكه‌ی تر له‌سه‌ر نه‌وتی كوردستان به‌رده‌وامه‌ به‌رای ئێوه‌ له‌م نێوه‌نده‌دا ئێران له‌ بیرنه‌كراوه‌؟ واتا كوردستان تاكه‌ ده‌وازه‌ی ته‌نها توركیایه‌ ؟ بۆچی حكومه‌ت ئێرانی له‌ هاوكێشه‌كان بردۆته‌ ده‌ره‌وه‌؟ ئه‌مه‌ سیاسه‌تێكی راسته‌؟ 

د. نات ئاریان :  به‌ڕای من ئێران له‌بیرنه‌كراوه‌به‌ڵكو له‌ به‌ری ئه‌وبه‌ره‌، مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ ئێران له‌به‌ره‌ی دژ به‌ ئه‌مه‌ریكادایه‌و پشتیوانی ئێراقه‌. بۆیه‌ له‌وانه‌یه‌ زۆر ئاسان نه‌بێ بۆ حكومه‌تی كوردستان بتوانێ به‌یه‌كجار هه‌ردوولا ڕازی بكات. ده‌نا هێنده‌ی من بزانم حكومه‌تی كوردستان هیچ كاتێك دژایه‌تی ئێرانی نه‌كردووه‌و هه‌میشه‌ هه‌وڵی داوه‌ ئێران دژی ڕانه‌وه‌ستێ. له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ حكومه‌تی ئێران ده‌زانێ  كه‌ حكومه‌تی كوردستان له‌به‌ره‌ی ئه‌مریكایه‌ به‌ڵام ناشیه‌وێ ڕاسته‌وخۆ دژایه‌تی كوردستان بكات‌‌و بیخاته‌ چوارچێوه‌ی نه‌یارێكی ڕاسته‌وخۆ ، به‌تایبه‌تیش كه‌ كوردستان هاوسنووری  ئێرانه‌و ‌ده‌شزانێ كوردانی ڕۆژهه‌ڵات كه‌ له‌ژێرده‌ستی ئێراندان خوێن‌و هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی به‌كوردستانیان ده‌به‌ستێته‌وه‌. ئێستاش حكومه‌تی ئێران له‌ڕیگه‌ی هه‌ندێك په‌یوه‌ندی ڕاسته‌وخۆی حزبه‌ سیاسی‌یه‌كانی باشووری كوردستانه‌وه‌ هیوای به‌وه‌ هه‌یه‌ هه‌ژموونی له‌سه‌ر سیاسه‌ته‌كانی حكومه‌تی كوردستان هه‌بێ‌و هه‌میشه‌ ده‌یه‌وێ خۆی وه‌ك دۆست نیشانی كورد بدات.  پاشان ئێران خۆی ئابلووقه‌ی له‌سه‌ره‌و نه‌فتی ئێران له‌ بازاڕه‌كانی جیهان فرۆشی نی‌یه‌. كوردستان كه‌ ده‌روازه‌ی ده‌ریایی نی‌یه‌، بێگومان باشتر بوو پتر له‌ ده‌روازه‌یه‌ك‌وپتر له‌ هاوبه‌شێكی ئابووری هه‌بێ، وه‌ك ده‌ڵێن دۆستت هه‌زار بێ كه‌مه‌، دوژمنت یه‌ك بێ خه‌مه‌. به‌ڵام پێم وانی‌یه‌ كوردستان له‌و نێوه‌نده‌دا له‌وه‌ی ئێستا پتری له‌ده‌ست بێ، ئه‌گه‌ر هاوكێشه‌كه‌ زۆر هاوسه‌نگیش نه‌بێ پێم وایه‌ كوردستان  نه‌یهێشتووه‌ زۆر لاسه‌نگ بێ.

فرۆشتنی نه‌وتی كوردستان به‌م دواییه‌ ده‌نگۆیه‌كی زۆری به‌دوای خۆیدا هێنا ئایا به‌رای ئێوه‌ ئه‌م شێوازوی فرۆشتنه‌ حاله‌تێكی ته‌ندروسته‌؟ ئه‌گه‌ر وانیه‌ چۆن ته‌ندروست ده‌بێت؟ بۆچی ولاتێكی وه‌ك توركیا كه‌ ئه‌م هه‌موو نه‌وته‌ی كوردستانی تیایدا بارده‌كرێت تاكه‌ه‌ هه‌لوێستێكیشی نانوبێت بۆ به‌رگری له‌ كوردستان له‌ كاتێكدا به‌شێكی زۆری بوژانه‌وه‌ی توركیا به‌هۆی نه‌وتی كوردستانه‌وه‌ بووه‌؟  

د. نات ئاریان :   پێداگرتنی حكومه‌تی كوردستان له‌سه‌رفرۆشتنی نه‌فتی خۆی ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ كه‌ كوردستان خاوه‌ندارێتی نه‌فته‌كه‌ی ده‌كات‌و به‌م شێوه‌یه‌ش به‌هه‌موو جیهانی ڕاگه‌یاند ئه‌وه‌ی نه‌فتی ئێمه‌ی ده‌وێ ده‌بێ ڕێز له‌ ئێمه‌ بگرێ. بۆیه‌ نه‌ك هه‌ر ته‌ندروسته‌ به‌ڵكو هه‌نگاوێكی زۆر گرنگی سیاسیشه‌. ئه‌ز وه‌ك پسپۆڕێكی بواری نه‌فت پڕ به‌دڵ ده‌ستخۆشی له‌ حكومه‌تی كوردستان ده‌كه‌م‌و وه‌ك كوردێكیش زۆر سوپاسیان ده‌كه‌م بۆ ئه‌و هه‌نگاوه‌ گرنگه‌و بۆ جێبه‌جێ كردنی ئه‌و ئه‌ركه‌ نیشتیمانی‌یه‌‌و نه‌ته‌وایه‌تی‌یه‌.  
سه‌باره‌ت به‌وپرسیاره‌ی كه‌ بۆ ده‌بێ توركیا به‌رگری له‌ كوردستان نه‌كات، پێویسته‌ هاوپه‌یمانی سیاسی‌و هاوپه‌یمانی ئابووری له‌یه‌كدی جودابكه‌ینه‌وه‌. ڕاسته‌ توركیا له‌ هه‌نارده‌كردنی نه‌فتی كوردستان سوودی پێ ده‌گات به‌ڵام سوودمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ كوردستانه‌، وه‌ك پێشتریش ئاماژه‌ت پێدا توركیا تاكه‌ ده‌روازه‌ی كوردستانه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ بازاڕه‌كانی جیهان. تا چه‌ند ساڵیك به‌ر له‌ئێستا توركیا دژی ناوی كورد‌و كوردستان بوو، هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ توركیا له‌ دژایه‌تی ڕاسته‌وخۆ وازیهێناوه‌و وه‌ك دۆستی كوردستان خۆی نیشان ده‌دات ئه‌وه‌ سه‌ركه‌وتنێكی گه‌وره‌یه‌ بۆ حكومه‌تی كوردستان‌و سیاسه‌تی نه‌فتی كوردستان. پێم وانی‌یه‌ كورد  ده‌بێ چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ی له‌ توركیا یان له‌ هیچ وه‌ڵاتێكی دیكه‌ هه‌بێت به‌رگری لێبكات.له‌بیرمان نه‌چێت له‌ جیهانی سیاسه‌ت‌و بازرگانیشدا  شتێك نی‌یه‌ ناوی دۆست‌و هاوپه‌یمانی هه‌میشه‌یی بێ به‌لكو به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش هه‌یه‌. به‌داخه‌وه‌ وادیاره‌ شه‌قامی كوردستان په‌یوه‌ندی نێوان وه‌ڵاتان وه‌ك په‌یوه‌ندی نێوان كه‌سه‌كان یاخود خێزانه‌كان ته‌ماشا ده‌كات بۆیه‌ چاوه‌ڕوانیان زۆر له‌وه‌ زیاتره‌ كه‌ ده‌بێ هه‌بێ یان پێشبینی بكرێ.

رزگار پشده‌ری پسپۆرێكی نه‌وته‌، ده‌لێ نه‌وتی كوردستان   مۆنۆپۆل كراوه‌ و  ته‌نها بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سیاسه‌تێكی تاك لایانه‌ی حیزبێك به‌كارده‌هێنرێت؟ تۆ تاچه‌ند له‌گه‌ل ئه‌مه‌دای؟ ئایا هیچ وێنایه‌كی له‌و شێوه‌یه‌ هه‌یه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ له‌سه‌ر نه‌وتی كوردستان؟

د. نات ئاریان : ڕێز له‌ ڕای ئه‌و به‌ڕێزه‌ ده‌گرم، به‌ڵام نه‌ من وای ده‌بینم‌و نه‌ گوێشم له‌ بۆچوونێكی له‌م جۆره‌ بووه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ی من ئاگاداربم له‌ وه‌ڵاتانی وه‌ك ئۆسترالیاو نیوزیلاندو كه‌نه‌داو ئه‌مه‌ریكا، لای خه‌ڵك‌و له‌ ناوه‌نده‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ نه‌فتیش، كوردستان‌و خه‌ڵك‌و حكومه‌ته‌كه‌شی به‌ پێشكه‌وتووتر له‌ وه‌ڵاتانی ده‌وروبه‌ر باس ده‌كرێن‌و زۆر جار گوێم لێبووه‌ كه‌ ده‌ڵێن كورد هه‌ڵسوكه‌وتی ڕۆژئاوایی‌یه‌. پێم وایه‌ وه‌ڵاته‌ ئه‌وروپی‌یه‌كانیش هه‌مان ڕایان هه‌بێ. 

كوردستان ئه‌مرۆ هه‌موو هه‌وله‌كانی له‌ زۆركردنی به‌رهه‌مهێناه‌وه‌ چڕكردۆته‌وه‌ ئایا ئه‌مه‌ ته‌ندروسته‌؟ ئه‌گه‌ر وابێو بتوانین ئێمه‌ رۆژانه‌ یه‌ك ملیۆن به‌رهه‌مهێنین وه‌ك پسپۆرێكی كورد له‌ بوار نه‌وت به‌ رای تۆ تاچه‌ند سالی تر نه‌وتمان ده‌بێت؟

د. نات ئاریان: له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ئێستادا  نه‌فت به‌ تاكه‌ سه‌رچاوه‌ی داهاتی كوردستان داده‌ندرێ بۆیه‌ كوردستان پێویستی به‌ به‌رهه‌مهێنانی زیاتری نه‌فت هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووری به‌هێزتر بكات، سیستیمی ته‌ندروستی‌و په‌روه‌رده‌یی‌و كشتوكاڵی‌و هی دیكه‌ش په‌ره‌ پێ بدات‌و هه‌لی زیاتری كار بڕه‌خسێنێ‌و ژیانی هاوڵاتیانی باشتر‌و خه‌ڵكه‌كه‌ی خۆشگوزه‌ران بكات. له‌ڕووی زانستیشه‌وه‌ كێلگه‌ نه‌فتی‌یه‌كانی كوردستان توانای به‌رهه‌مهێنانی زیاتریان هه‌یه‌ بێ ئه‌وه‌ی هیچ زیانێكیان پێ بگات. بۆیه‌ من پێم وایه‌ هه‌وڵێكی چاكه‌و پێویستیشه‌. سه‌باره‌ت به‌وه‌ی ئه‌گه‌ر ڕۆژی ملیۆنێك به‌رمیل نه‌فت به‌رهه‌م بێنین تا چه‌ند ساڵی دیكه‌ نه‌فتمان ده‌بێ، ئه‌وه‌ لێكدانه‌وه‌یه‌كی ماتماتیكی ساده‌یه‌و نه‌ك هه‌ر من هه‌موو كه‌س ده‌توانێ لێكیبداته‌وه‌و بزانێ  به‌گوێره‌ی ڕیژه‌ی به‌رهه‌مهێنان ئه‌و نه‌فته‌ی هه‌یه‌ به‌شی چه‌ند ساڵ ده‌كا.  ئه‌گه‌ر ڕۆژی ملیۆنێك به‌رمیل به‌رهه‌م بهێنین ئه‌وا له‌ ساڵیكدا 365 ملیۆن به‌رمیل به‌رهه‌م ده‌هێندرێ، ئه‌گه‌ر كوردستان  50بلیۆن(ملیار) به‌رمیل نه‌فتی هه‌بێ ئه‌وا 50 بلیۆن(ملیار)ه‌كه‌ دابه‌شی  365ملیۆن بكه‌  ده‌بینی كه‌ به‌شی  137ساڵی داهاتوو ده‌كات. هه‌رچه‌نده‌  وه‌ك پێشتریش باسم كرد من پێم وایه‌ كوردستان نزیكه‌ی 70 بلیۆن(ملیار) به‌رمیل نه‌فتی تێدابێ، به‌و پێ‌یه‌ش بێ به‌شی  191ساڵی داهاتوو ده‌كات.


بایۆگرافی:

دكتۆر د. نات ئاریان: 
-به‌كالۆریۆس له‌ زانسته‌كانی زه‌وی (جیۆلۆجی) ، كۆلیژی زانست، زانكۆی سه‌لاحه‌دین، هه‌ولێر، كوردستان
-ماسته‌رو دكتۆرا له‌ ئه‌ندازه‌و زانسته‌كانی نه‌فت، كۆلیژی ئه‌ندازه‌، زانكۆی ئه‌ده‌لاید، ئه‌ده‌لاید، ئۆسترالیا
-چه‌ندین بابه‌ت‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی زانستی له‌ كۆڤاره‌ زانستی‌یه‌كانی ئۆسترالی‌و جیهانی بڵاوكردۆته‌وه‌و ساڵی 2007 له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی دۆزه‌ره‌وانی نه‌فت له‌ ئۆسترالیا (Petroleum Exploration Society of Australia) خه‌ڵاتی باشترین بابه‌تی زانستی پێ به‌خشراوه‌.
-له‌دایكبووی شاری هه‌ولێری پایته‌ختی كوردستانه‌‌و ئێستاش وه‌ك هاوڵاتی‌یه‌كی ئۆسترالی دانیشتووی شاری مێلبۆرنی ویلایه‌تی ڤیكتۆریای وه‌ڵاتی ئۆسترالیایه‌.
ئه‌ندامی كارایه‌ له‌ هه‌ریه‌ك له‌:
 كۆمه‌ڵه‌ی جیهانی ئه‌ندازیارانی نه‌فت ( Society of Petroleum Engineers) 
كۆمه‌ڵه‌ی دۆزه‌ره‌وانی نه‌فت له‌ ئۆسترالیا (Petroleum Exploration Society of Australia )  
ڕێكخراوی ئه‌وروپی بۆ زانایانی‌ زه‌وی‌و ئه‌ندازیاران(European Association of Geoscientists and Engineers) 
كۆمه‌ڵه‌ی ئه‌مریكی بۆ جیۆلۆجیانی نه‌فت    (American Association of Petroleum Geologists)
له‌بواری ئه‌ندازیاری‌و زانستیدا: 
 وه‌ك پسپۆڕێكی بواری  نه‌فت تایبه‌تمه‌ندی ئه‌ندازه‌ی ئه‌مباره‌كانی نه‌فت( Reservoir Engineering) ‌و  نموونه‌سازی سیستیمی پیترۆلیه‌م(Petroleum Systems modelling)ه. له‌ بواره‌كانی گه‌ڕان ‌و په‌ره‌پێدان‌و به‌رهه‌مهێنانی نه‌فت‌و گازدا شاره‌زایه‌.
له‌ بواری به‌ڕێوه‌بردن‌:
 تایبه‌تمه‌نده‌ له‌ دروستكردن‌و ده‌سپێكی تیمی پسپۆڕ،پلاندانانی په‌ره‌پێدان‌و به‌ڕێوه‌بردنی كۆمپانیای جێبه‌جێكار. 
ئێستا:
-خاوه‌ن‌و به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیای ئاریان پیتۆلیۆم Arian Petroleum Pty Ltd)) ه.
-ئه‌ندامی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری‌ (كۆمپانیای سیل ئینێرجیSEAL Energy Pty Ltd)) یه‌ و به‌ڕێوه‌به‌ری به‌شی جیۆلۆجی هه‌مان كۆمپانیایه‌.
-وه‌ك سه‌رۆكی زانایانی زه‌وی (Chief Geoscientist) له‌ پرۆژه‌ی كاربۆن نێت (The CarbonNet) دا كار ده‌كات، كه‌ پرۆژه‌یه‌كی هاوبه‌شی حكومه‌تی فیدراڵی ئۆسترالیا‌و حكومه‌تی ویلایه‌تی ڤیكتۆریای ئۆسترالیایه‌‌و ڕه‌هه‌ندێكی نێونه‌ته‌وه‌یی هه‌یه‌ بۆ گرتنی گازی دووه‌م ئۆكسیدی كاربۆن له‌ هه‌واو هه‌ڵگرتنی ئه‌و گازه‌ له‌ ژێر زه‌وی به‌مه‌به‌ستی پاراستنی ژینگه‌و كه‌مكردنه‌وه‌ی گه‌رمداهاتنی جیهان (Global Warming).
پێشتر: 
-وه‌ك جیۆلۆجیست، ئه‌ندازیاری نه‌فت، به‌رپرسی تیم، به‌ڕێوه‌به‌ری به‌ش، ڕاوێژكار ( Consultant)و ئامۆژگار  (Advisor) بۆ ژماره‌یه‌ك كۆمپانیای ئۆسترالی‌و جیهانی، هه‌روه‌ها بۆ چه‌ند ده‌زگایه‌كی حكومه‌ته‌كانی ئۆسترالیا كاری كردووه‌.
-وه‌ك وانه‌بێژ‌و وانه‌بێژی ده‌ره‌كی له‌ زانكۆكانی ئۆسترالیا كاری كردووه‌.

Copyright ©Wza News & Dwarozh.net, All rights reserved

:12:55:30.08.2016
زیاتر ...
Resistant Co. Reklam
ئایه‌ كام حیزب پشكى له‌ داهاتى نه‌وت هه‌یه‌






هەلی کار